Dorine Zonneveld, extern vertrouwenspersoon, in een wit overhemd, met het label Deel 2 van de reeks over ongewenst gedrag op de werkvloer.

Discriminatie op de werkvloer: waar ligt de juridische grens?.

Wanneer is er juridisch sprake van discriminatie op de werkvloer? Drie uitspraken uit 2025 over discriminerende opmerkingen, zwangerschap en ongelijke behandeling, met lessen voor werknemers, werkgevers en HR.

Deel 2: Drie uitspraken over discriminerende opmerkingen, zwangerschap en ongelijke behandeling

Een werknemer maakt discriminerende opmerkingen over collega’s. Een vrouw wordt tijdens haar proeftijd ontslagen, kort nadat haar werkgever weet dat ze zwanger is. En een medewerker die eerder vanwege zijn chronische ziekte is gediscrimineerd, krijgt na zijn ontslag toch geen extra vergoeding.

In alle drie de situaties speelt discriminatie een rol. Toch komt de rechter steeds tot een andere uitkomst.

Wanneer is er sprake van verboden onderscheid? Kan een discriminerende opmerking je je baan kosten? En wat kun je doen als je vermoedt dat je anders wordt behandeld vanwege je afkomst, zwangerschap of gezondheid?

In dit tweede deel van de reeks bespreek ik drie uitspraken uit 2025, met de lessen die ik eruit haal voor werknemers, werkgevers en HR.

1. Discriminerende opmerkingen: verwijtbaar, maar geen ontslag

Bij een bedrijf maakte een werknemer twee keer discriminerende opmerkingen over collega’s. Hij gebruikte onder meer woorden als “die zwarte” en “die buitenlanders waar je niets aan hebt”. Hij was al eerder aangesproken op zijn harde manier van communiceren.

De werkgever vond dit onacceptabel en vroeg de rechter om de arbeidsovereenkomst te beëindigen. De werknemer erkende dat hij opmerkingen had gemaakt, maar betwistte de precieze woorden en dat hij iets discriminerends had bedoeld. Hij had zijn excuses aangeboden.

De rechtbank Gelderland vond het gedrag verwijtbaar: zulke opmerkingen horen niet thuis op de werkvloer. Toch beëindigde de rechter het contract niet. De werkgever had eerst lichtere maatregelen kunnen nemen, zoals een officiële waarschuwing. Ook de excuses en de omstandigheden van het dienstverband wogen mee.

Wat leren we hiervan?

Discriminerende opmerkingen zijn niet acceptabel, ook niet als iemand zegt dat het niet zo bedoeld was. Maar ontslag is niet altijd de passende reactie.

Een werkgever moet duidelijk grenzen stellen, medewerkers aanspreken en per situatie bekijken welke maatregel past. Soms is ontslag nodig. Soms bereik je met een waarschuwing, begeleiding of een serieus gesprek meer. Het gaat er niet alleen om gedrag af te keuren, maar vooral om herhaling te voorkomen.

Rechtbank Gelderland, 10 april 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:2770.

2. Ontslag in de proeftijd: speelde de zwangerschap een rol?

Een junior belastingadviseur werd tijdens haar proeftijd ontslagen. Zij vermoedde dat haar zwangerschap de echte reden was. De werkgever had eerder laten merken dat de zwangerschap qua planning slecht uitkwam. Volgens de werkgever ging het ontslag over twijfels aan haar geschiktheid en inzet.

Wat leren we hiervan?

Het gerechtshof Den Haag vond de houding van de werkgever “niet de schoonheidsprijs” waard. Maar de werkneemster had volgens het hof te weinig concrete feiten aangedragen die discriminatie konden doen vermoeden. De werkgever maakte bovendien aannemelijk dat het ontslag over haar geschiktheid ging. Het ontslag bleef staan en zij kreeg geen van de gevraagde vergoedingen.

In de proeftijd mag een werkgever een arbeidsovereenkomst in principe direct beëindigen. Maar niet vanwege een zwangerschap. Zwangerschapsdiscriminatie is verboden, ook in de proeftijd.

Tegelijk zie je hier het verschil tussen een vermoeden en feiten die dat vermoeden juridisch onderbouwen. Voor werkgevers betekent dit: communiceer zorgvuldig en zorg dat je beslissingen over functioneren goed kunt uitleggen. Voor werknemers: wat er gezegd is, wanneer en in welke volgorde, kan later veel uitmaken.

Gerechtshof Den Haag, 21 oktober 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:2164.

3. Discriminatie vastgesteld, maar toch geen extra vergoeding

Een medewerker van een ggz-instelling werkte als ervaringsdeskundige. Bij het aangaan en verlengen van zijn contract was hij anders behandeld vanwege zijn handicap of chronische ziekte, en hij had ook discriminerende bejegening ervaren. Het College voor de Rechten van de Mens oordeelde in 2023 dat de werkgever op deze punten verboden onderscheid had gemaakt.

Na twee jaar ziekte beëindigde de werkgever, met toestemming van het UWV, zijn contract. De werknemer vond dat zijn ontslag samenhing met de eerdere discriminatie. Hij vroeg een forse billijke vergoeding: een extra vergoeding die de rechter kan toekennen als een werkgever ernstig tekort is geschoten.

Het gerechtshof Den Haag wees dat af. Het hof erkende dat er eerder verboden onderscheid was vastgesteld. Maar dat maakte het ontslag zelf nog niet discriminerend. Het contract was beëindigd vanwege langdurige ziekte, en een verband tussen de eerdere discriminatie en het ontslag was niet aangetoond.

Wat leren we hiervan?

Een werkgever kan zich schuldig maken aan discriminatie, terwijl een latere beslissing over het dienstverband toch rechtsgeldig is. Dat maakt die eerdere discriminatie niet minder ernstig. Bij een verzoek om een billijke vergoeding kijkt de rechter naar de wettelijke voorwaarden, de feiten en het verband met het ontslag.

Voor werkgevers is dit geen reden om achterover te leunen. Verboden onderscheid kan ook los van een ontslag gevolgen hebben, en het beschadigt het vertrouwen van medewerkers in de organisatie.

Gerechtshof Den Haag, 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:654.

Wanneer is iets juridisch discriminatie?

Niet ieder verschil in behandeling is verboden. De wet beschermt mensen tegen onderscheid op bepaalde gronden, zoals afkomst, geslacht, zwangerschap, godsdienst, leeftijd en handicap of chronische ziekte. Soms mag een werkgever wel onderscheid maken, bijvoorbeeld als de wet daarvoor een uitzondering kent of als er een objectieve en goede reden voor is.

Een belangrijk punt is de bewijslast: wie moet wat bewijzen. Een werknemer hoeft niet vanaf het begin volledig te bewijzen dat er gediscrimineerd is. Brengt hij of zij genoeg feiten naar voren die discriminatie kunnen doen vermoeden, dan moet de werkgever aantonen dat er niet gediscrimineerd is.

Een gevoel van ongelijke behandeling is daarvoor niet genoeg. Je hebt concrete feiten nodig. Maar je hoeft ook niet te bewijzen wat er in het hoofd van de werkgever omging.

Wat betekent dit voor werknemers, werkgevers en HR?

Voor werknemers

Je mag verwachten dat je eerlijk wordt behandeld, ongeacht je afkomst, geslacht, zwangerschap, geloof of gezondheid. Ervaar je ongelijke behandeling? Maak het bespreekbaar en schrijf zo concreet mogelijk op wat er is gebeurd. Wat werd er gezegd? Door wie? Wanneer? En werden collega’s in een vergelijkbare situatie anders behandeld?

Je kunt hierover in vertrouwen praten met een vertrouwenspersoon. Wil je weten of er juridisch sprake is van verboden onderscheid, dan kun je ook kosteloos een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.

Ook als er uiteindelijk geen discriminatie wordt vastgesteld, verdient jouw ervaring aandacht. Tegelijk is niet iedere vervelende opmerking of ongunstige beslissing meteen discriminatie.

Voor werkgevers

Discriminatie voorkomen begint niet pas bij een klacht. Het begint bij de manier waarop je mensen aanneemt, beoordeelt, beloont en behandelt.

Wees duidelijk over welk gedrag je wel en niet accepteert. Spreek medewerkers aan op discriminerende opmerkingen en zorg dat beslissingen over contracten en functioneren goed onderbouwd zijn. Ervaart iemand discriminatie, kijk dan zorgvuldig wat er speelt. Niet om meteen een schuldige aan te wijzen, maar om te kunnen beoordelen wat nodig is.

Voor HR

Let niet alleen op openlijk discriminerende uitspraken. Ongelijke behandeling kan ook zichtbaar worden bij sollicitaties, promoties, beoordelingen, contractverlengingen en ontslag.

Stel kritische vragen. Waarom krijgt de ene medewerker een kans die de andere niet krijgt? Zijn de criteria duidelijk, en worden ze voor iedereen hetzelfde toegepast? Kun je verschillen objectief uitleggen?

Houd daarbij uit elkaar wat iemand heeft ervaren, wat je feitelijk kunt vaststellen en wat juridisch verboden onderscheid is.

Discriminatie vraagt om aandacht én zorgvuldigheid

Wat mij opvalt in deze uitspraken, is dat de rechter niet alleen kijkt naar wat iemand heeft gezegd of ervaren. Ook de omstandigheden, de onderbouwing en de reactie van de werkgever wegen zwaar.

Een discriminerende opmerking kan verwijtbaar zijn zonder dat ontslag gerechtvaardigd is. Een werknemer kan discriminatie vermoeden zonder dat er juridisch genoeg feiten zijn. En ook als discriminatie eerder is vastgesteld, is niet iedere latere beslissing van de werkgever automatisch onrechtmatig.

In mijn werk als extern vertrouwenspersoon zie ik hoe belangrijk het is dat mensen zich kunnen uitspreken over wat zij ervaren. Luisteren is iets anders dan oordelen. Je kunt iemand serieus nemen zonder direct vast te stellen dat er gediscrimineerd is. En je kunt iemand aanspreken op kwetsend gedrag zonder diegene meteen af te schrijven.

Sociale veiligheid betekent niet dat iedereen altijd gelijk krijgt. Het betekent dat iedereen serieus wordt genomen, dat feiten zorgvuldig worden gewogen en dat mensen verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag. Ook als het gesprek ongemakkelijk is.

Discriminatie tegengaan vraagt dus meer dan regels en sancties. Het vraagt om de bereidheid elkaar aan te spreken, naar elkaar te luisteren en te leren van wat er is gebeurd.

In het volgende deel

Deel 3: Structureel pesten: wanneer moet een werkgever ingrijpen? Over herhaald gedrag, groepsdynamiek, bewijsproblemen en de zorgplicht van werkgevers.

Bronnen en jurisprudentie

1. Rechtbank Gelderland, 10 april 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:2770
https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBGEL:2025:2770

2. Gerechtshof Den Haag, 21 oktober 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:2164
https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:GHDHA:2025:2164

3. Gerechtshof Den Haag, 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:654
https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:GHDHA:2025:654

Wettelijk kader: Algemene wet gelijke behandeling (Awgb), Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ), artikel 7:646 BW en artikel 3 Arbeidsomstandighedenwet.

De besproken uitspraken zijn gebaseerd op specifieke feiten en omstandigheden. De uitkomsten zijn daarom niet zonder meer op andere situaties toepasbaar.

Zonneveld Vertrouwenspunt | Extern vertrouwenspersoon en begeleider beschuldigden

Deel dit bericht:

WhatsApp
X
LinkedIn
Email