Altijd aan staan
Er zijn momenten waarop ik merk dat iets me uit balans brengt, terwijl de ander dat waarschijnlijk helemaal niet zo bedoelde. Een opmerking die blijft hangen. Een blik die ik interpreteer als afwijzing. Dan voel ik het meteen: ik ga scannen. Op toon, op woorden, op wat er niet wordt gezegd. Dat voortdurende alert zijn heb ik óóit nodig gehad. Het hielp me om me staande te houden. Maar het werkt niet altijd meer vóór me.
Wat ooit beschermde, kan later tegenwerken
Ik zie dit bij de werknemers van mijn klanten, en ik herken het bij mezelf. Dingen persoonlijk nemen ontstaat zelden zomaar. Vaak heeft het te maken met onveiligheid of onzekerheid die al vroeg is aangeleerd. In sommige gezinnen leer je om scherp te zijn op stemming, toon en impliciete signalen. Soms omdat er weinig ruimte was voor fouten, soms omdat emoties onvoorspelbaar waren, of omdat je verantwoordelijkheid voelde die niet bij jou hoorde. Dat soort alertheid is ooit functioneel geweest. Het hielp om te navigeren, aan te passen, te overleven.
Maar wat in je jeugd logisch was, kan later in werk en samenwerking tegen je gaan werken. Diezelfde gevoeligheid maakt dat opmerkingen sneller persoonlijk worden opgevat, dat feedback harder binnenkomt en dat terugtrekken veiliger lijkt dan het gesprek aangaan, vaak gevoed door een onderliggende angst om afgewezen te worden. Zonder dat je het doorhebt, blijft een oud patroon actief in een context die iets anders vraagt: professionele afstand, reflectie en dialoog.
Dit besef helpt mij om milder te kijken – naar mezelf én naar anderen. Niet alles wat persoonlijk wordt genomen, is onwil of gebrek aan professionaliteit. Vaak is het een oud mechanisme dat ooit nodig was, maar nu bewust bijsturing vraagt.
De prijs die je soms betaalt
Om een persoonlijk voorbeeld te noemen: In een werkgerelateerde situatie waarin sprake was van ongewenst gedrag heb ik mij lange tijd teruggetrokken, in de hoop dat het zou uitdoven. De ander verbrak gaandeweg het contact, waardoor de ruimte om het gesprek aan te gaan verder afnam. Ik gaf daar steeds meer een persoonlijke betekenis aan, terwijl ik nu zie hoe dat mijn handelen mede bepaalde. De langdurige spanning had uiteindelijk ook gevolgen voor mijn gezondheid, waardoor ik tijdelijk uitviel. Uiteindelijk heb ik dit bij HR gemeld, in de verwachting dat dit zou bijdragen aan veiligheid en helderheid. Dat pakte anders uit en leidde tot verdere escalatie en een onhoudbare situatie.
Het heeft gevolgen gehad voor mijn werk en voor samenwerkingen, waaronder het verlies van mijn baan. Ook relaties in de bredere omgeving – collega’s en gemeenschappelijke vriendschappen – zijn weggevallen. Dat is verdrietig om te erkennen, en confronterend om te zien dat dergelijke situaties uiteindelijk voor iedereen belastend en ongewenst zijn. Juist daarin zie ik hier een waardevolle levensles: hoe snel patronen van terugtrekken en voortdurende alertheid kunnen bijdragen aan het laten voortbestaan van onveiligheid, en hoe belangrijk het is om eerder grenzen te stellen, zaken bespreekbaar te maken en tijdig hulp in te schakelen; precies wat ik nu ook in mijn werk doe en aanmoedig. Dat inzicht neem ik mee; het onderstreept voor mij ook dat groei en verandering altijd mogelijk blijven.
*Dit is mijn persoonlijke ervaring, beschreven vanuit mijn perspectief. Anderen kunnen dezelfde situatie anders hebben ervaren.
De ruimte tussen prikkel en reactie
Een belangrijk inzicht voor mij was: wat persoonlijk voelt, is niet automatisch persoonlijk. Tussen prikkel en reactie zit ruimte. Viktor Frankl verwoordde dat helder:
“Between stimulus and response there is a space.”
Die ruimte kun je trainen. Door even afstand te nemen – alsof je in een denkbeeldige luchtbel stapt – en van buitenaf te kijken: wat gebeurt hier nu echt? Gedachten en gevoelens zijn signalen, geen feiten.
Wat helpt in de praktijk
In mijn werk als vertrouwenspersoon zie ik hoeveel rust het oplevert wanneer mensen leren om dingen minder persoonlijk te nemen. Minder escalatie. Minder defensiviteit. Meer professionele volwassenheid.
Dat begint bij zes eenvoudige principes:
1. Benoem wat je opmerkt, ziet, hoort of voelt, zonder oordeel
“Dit raakt me” is iets anders dan “dit gaat over mij.”
2. Onderzoek alternatieve verklaringen
Stress, tijdsdruk of onhandigheid zeggen vaak meer over de ander dan over jou.
3. Plaats feiten boven aannames
Toets je interpretatie aan wat er feitelijk is gezegd of gebeurd.
4. Kies bewust je reactie
Niet direct reageren is vaak effectiever dan snel reageren.
5. Neem eigenaarschap waar het van jou is
Sta stil bij je eigen aandeel en onderscheid dat van wat van de ander is. Niet alles wat schuurt hoef jij op te lossen; weten waar jouw verantwoordelijkheid eindigt is vaak al helpend.
6. Laat los wat je niet kunt veranderen
Niet alles verdient jouw energie.
De ruimte tussen prikkel en reactie hoeft niet groot te zijn. Soms zit die in een paar zinnen die helpen om te vertragen, zonder het gesprek te vermijden:
- Ik hoef hier nu niet op te reageren.
- Dit gaat niet over mij.
- Dit vraagt meer tijd.
- Dit is jouw mening; ik zie het anders.
- Dat moment is voorbij, laten we vooruit kijken
Deze zinnen helpen om regie te houden, bij de inhoud te blijven en te voorkomen dat alles meteen persoonlijk wordt.
Wat dit betekent voor organisaties
In organisaties waar mensen constant op signalen letten en veel op zichzelf betrekken, ontstaan sneller misverstanden, spanning en uitval. Werken aan emotionele zelfregulatie is geen zachte vaardigheid, maar een randvoorwaarde voor gezonde samenwerking. Het creëert rust, duidelijkheid en professionele ruimte in teams.
Call to action
Merk je dat feedback snel persoonlijk wordt opgevat, gesprekken vastlopen of spanning onder de oppervlakte blijft?
Als vertrouwenspersoon help ik organisaties om dit bespreekbaar te maken en te werken aan professionele volwassenheid, heldere communicatie en psychologische veiligheid.
👉 Wil je verkennen wat dit voor jouw organisatie kan betekenen?
Neem gerust contact op of lees verder op mijn website.
Bronnen
- Viktor Frankl – Man’s Search for Meaning
- Daniel Goleman – Emotional Intelligence