De kleine dingen die we vaak laten gaan
- Een collega die je niet groet wanneer je ’s ochtends binnenkomt.
- Een opmerking die als grapje wordt gebracht, maar toch blijft hangen.
- Een medewerker die bij overleg steeds nét wordt overgeslagen.
- Iemand deelt iets in de groepsapp en krijgt van vrijwel nooit van iemand een reactie.
Het zijn situaties die we vaak als klein bestempelen. Dingen die erbij horen, die je niet groter moet maken dan ze zijn. En dat klopt, tot op zekere hoogte. Niet alles is meteen ongewenst gedrag. We moeten ook oppassen dat we niet ieder ongemak problematiseren.
Tegelijkertijd zie ik in de praktijk dat juist deze kleine momenten, als ze zich herhalen, veel invloed kunnen hebben op hoe veilig iemand zich voelt op het werk.
Wat dit boek scherp blootlegt
In het boek “Ongewenst gedrag stoppen” van Henny Schrauwers wordt dat helder beschreven. Zij maakt heel duidelijk dat sociale veiligheid geen bijzaak is, maar een fundament onder hoe mensen samenwerken en presteren.
Wat mij aanspreekt in haar visie, is dat zij het niet alleen heeft over grote incidenten, maar juist over hoe ongewenst gedrag in het dagelijks werk kan ontstaan én in stand blijft.
1. Het gaat niet alleen om dader en slachtoffer
We kijken vaak naar ‘de dader’ en ‘het slachtoffer’, maar Schrauwers laat zien dat ook omstanders en leidinggevenden onderdeel zijn van het geheel. Juist die bredere blik helpt om te begrijpen waarom gedrag blijft bestaan. Het is zelden een individueel probleem, maar veel vaker een patroon binnen een team of organisatie.
2. Sociale veiligheid is geen luxe
Sociale veiligheid wordt nog te vaak gezien als iets extra’s, iets zachts. Terwijl het in de basis gaat over goed functioneren, samenwerken en presteren. Als mensen zich niet veilig voelen, heeft dat direct effect op betrokkenheid, verzuim en resultaten. Daarmee is het geen ‘HR-onderwerp’, maar een duidelijke verantwoordelijkheid voor leidinggevenden.
3. De leidinggevende maakt het verschil
Voor mij is dit de kern. Leidinggevenden bepalen, vaak onbewust, wat normaal wordt gevonden. En juist daar gaat het volgens Schrauwers regelmatig mis. Gedrag wordt gezien, maar gebagatelliseerd of niet besproken, waardoor het onderdeel wordt van de cultuur.
Van kleine signalen naar patronen
Juist door deze ogenschijnlijk kleine signalen serieus te nemen en tijdig bespreekbaar te maken, kun je voorkomen dat situaties escaleren. Wat nu nog klein voelt, kan uitgroeien tot een hardnekkig patroon of zelfs een conflict.
Dat is niet alleen een gevoelskwestie. Uit onderzoek blijkt dat 17% van de werknemers te maken heeft met ongewenst gedrag en 26% met conflicten op het werk. De gevolgen zijn groot: dit soort situaties leidt jaarlijks tot miljoenen verzuimdagen en miljarden aan kosten voor organisaties.
Door eerder in te grijpen, voorkom je dus niet alleen persoonlijke schade, maar ook oplopende kosten, verzuim en uiteindelijk vertrek van medewerkers. Vroeg signaleren en handelen is daarmee niet alleen menselijk, maar ook zakelijk verstandig.
Het zit namelijk niet in die ene keer dat iemand je niet groet. Het zit in het patroon dat ontstaat als het blijft gebeuren en niemand er iets van zegt. Voor de één lijkt het misschien klein. Voor de ander kan het iedere dag opnieuw een signaal zijn dat hij of zij er niet helemaal bij hoort. En op dat moment is het niet meer klein.
Wat vraagt dit van leiderschap
Leiderschap vraagt in dit soort situaties niet om grote ingrepen, maar om aandacht en bewustzijn. Om het durven zien van wat er gebeurt en het niet wegwuiven. En dat is cruciaal.
Dat kan al beginnen met iets eenvoudigs. Door te benoemen wat je ziet. Door een vraag te stellen. Door ruimte te maken voor het gesprek, voordat gedrag zich vastzet in patronen. Niet zwaar, niet veroordelend, maar wel duidelijk.
Een vraag om mee af te sluiten
Sociale veiligheid ontstaat niet vanzelf. Het ontstaat in het dagelijks gedrag en in de keuzes die we maken, juist als iets nog klein lijkt.
Wat zie jij in jouw team gebeuren, waarvan je eigenlijk voelt dat je er iets mee zou moeten doen, maar dat je tot nu toe hebt laten passeren?
Werk je in een organisatie waar dit speelt en wil je hier eens vertrouwelijk over sparren, ook als het nog klein voelt? Als extern vertrouwenspersoon denk ik graag met je mee. Laagdrempelig, zorgvuldig en zonder oordeel.
Bron
Schrauwers, H. (2024). Ongewenst gedrag stoppen. Een gids naar sociaal veilig werken.
TNO (2024). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) en Werkstress factsheet.
CBS. Arbeid en verzuimcijfers Nederland.