Schaamte over het verleden
Steeds opnieuw merk ik in mijn werk hoe streng mensen terugkijken op hun eigen keuzes, en hoeveel schaamte daarbij meespeelt. Bijna iedereen kan wel een moment terughalen waarvan je denkt dat je dit, met de kennis van nu, anders had gedaan. Dat is menselijk. Terugkijken en beseffen dat je het vandaag anders zou doen, hoort bij ontwikkeling. Vaak gaat het om keuzes uit onervarenheid, loyaliteit, onzekerheid, of simpelweg omdat iemands ontwikkeling toen nog op een ander punt stond dan nu.
– “Dat had ik anders moeten doen.”
– “Hoe heb ik dat kunnen laten gebeuren?”
– “Had ik dat maar nooit gezegd; ik voel me zo stom.”
Die schaamte is begrijpelijk, maar brengt je zelden verder. Sterker nog: die schaamte maakt je kleiner. Het zet je vast in het verleden en verhindert dat je ziet hoeveel je inmiddels al geleerd hebt. Brené Brown verwoordt dit scherp in haar onderzoek naar schaamte: “Shame corrodes the very part of us that believes we are capable of change.” (Schaamte tast precies dat deel in ons aan dat gelooft dat we kunnen veranderen.)
Juist dat maakt schaamte zo verlammend. Niet omdat mensen geen verantwoordelijkheid willen nemen, maar omdat schaamte het vertrouwen ondermijnt dat groei überhaupt nog mogelijk is; bij jezelf én bij anderen. En zonder dat vertrouwen wordt leren, veranderen of herstellen bijna onmogelijk.
Terugkijken met de kennis van nu
In de podcast van Mel Robbins met Charlamagne Tha God viel me iets op dat bleef hangen: “You can’t keep hating an old version of yourself and expect to grow.” (Je kunt niet blijven oordelen over een eerdere versie van jezelf en tegelijk verwachten dat je groeit.)
Mel Robbins vat het samen in een zin die heel nuttig is in mijn werk: “If you knew better, you would have done better.” En ze voegt daar expliciet aan toe dat dit net zo goed voor anderen geldt: “If they knew better, they would have done better.” (Als je het toen beter had geweten, had je het anders gedaan. En als zij het toen beter hadden geweten, hadden ze het anders gedaan.)
Samen raken die uitspraken precies de kern. We zijn geneigd om ons verleden en dat van anderen te beoordelen met de kennis en het inzicht van nu. Met woorden die we toen nog niet hadden. Met grenzen die we nu wél herkennen. Maar dat is geen eerlijke vergelijking.
Die versie van toen deed wat mogelijk was
De versie van jou van toen deed het met wat er op dat moment beschikbaar was: minder ervaring, minder overzicht, soms minder steun, of simpelweg minder ruimte om iets anders te doen. Je kunt jezelf niet verwijten wat je toen nog niet wist.
Wat ik soms zie, is dat mensen zichzelf blijven straffen om te laten zien dat ze het nu begrijpen. Alsof schaamte een bewijs is van verantwoordelijkheid. Maar schaamte houdt je klein. Ze maakt je voorzichtig, terughoudend en soms zelfs stil, terwijl inzicht juist ruimte nodig heeft.
Waarom mildheid nodig is
Wat wél helpt, is mildheid. Niet als excuus, maar als erkenning. Erkennen dat je destijds handelde naar beste kunnen, en dat juist die ervaring, ook als die pijnlijk was, heeft bijgedragen aan wie je nu bent.
Ontwikkeling ontstaat zelden zonder frictie. Vaak leren we door situaties waarvan we achteraf denken: dit had anders gekund. Juist daardoor herken je nu sneller wat niet klopt. Juist daardoor voel je eerder waar je grens ligt. Juist daardoor durf je nu misschien wél te zeggen dat iets schuurt, of dat je het niet zeker weet.
Groei ontstaat niet ondanks, maar dankzij
Die eerdere versie van jezelf heeft haar werk gedaan. Niet perfect, maar wel noodzakelijk.
Mild zijn voor jezelf betekent niet dat je niets leert van het verleden. Het betekent ook niet dat je geen verantwoordelijkheid neemt of de impact op anderen bagatelliseert. Het betekent wél dat je het verleden laat waar het hoort en jezelf toestaat om verder te gaan.
Het verleden ligt vast, net als hoe anderen er mogelijk naar kijken. De ruimte zit in wat jij er nu mee doet. Blijf niet hangen in wat je anders had moeten doen, maar maak ruimte voor wat je nu anders kunt doen; dáár ontstaat groei. En als anderen daarin blijven hangen: dat is van hen. Daar heb je geen invloed op.
Tot slot
Je hoeft je niet te schamen voor wie je was om te mogen staan voor wie je nu bent. Die versie van jou van toen heeft, met alles wat je had, bijgedragen aan waar je nu staat. Zoals Charlamagne Tha God het zegt: “You gotta grace the older version of yourself.” (Je mag mild zijn voor de eerdere versie van jezelf.)
Ook hij voegt daar iets belangrijks aan toe: diezelfde mildheid geldt ook ten aanzien van anderen. Voor collega’s, leidinggevenden of teamleden die handelden vanuit een eerdere versie van zichzelf; met minder inzicht, minder ervaring of andere omstandigheden.
Call to action
Herken je dit? Blijf je hangen in schaamte over iets wat je ooit deed of liet gebeuren, op je werk of daarbuiten? Weet dan dat je daar niet alleen in staat. Soms helpt het om er samen naar te kijken, zonder oordeel en met wat afstand.
👉 Neem gerust contact met me op, ook als je twijfelt of het “niet groot genoeg” voelt.
Een gesprek hoeft niet te escaleren; vaak helpt het juist om dingen op tijd te bespreken – met mildheid, voor jezelf én voor de situatie.
Bron
• Podcast Mel Robbins x Charlamagne Tha God (januari 2026): https://share.google/fTWTMBBWN3rxFhNx3
• Brené Brown:The Gifts of Imperfection